İlanlarda “boyasız değişensiz”, “iki parça lokal boyalı” ya da “kaput değişen” gibi ifadelerin bu kadar sık geçmesinin nedeni, alıcıların fiyatı bu bilgiye göre tartmasıdır. Ancak her parça aynı ağırlıkta değildir: önemli olan hangi parçada, ne tür bir işlem yapıldığı ve bunun belgelenip belgelenmediğidir. Aşağıdaki şema, ilanlarda ve ekspertiz raporlarında geçen parça ve bölge adlarını gösterir.
- Sökülüp takılan parçalar
- Çoğu otomobilde tamponlar, motor kaputu, ön çamurluklar, kapılar ve bagaj kapağı gövdeye cıvata, menteşe veya klipsle bağlıdır.
- Kaynakla bağlı bölgeler
- Çoğu otomobilde tavan, arka çamurluklar ve direkler gövdeye kaynakla bağlıdır; bunların değişimi kesme ve kaynak gerektirir.
- Direkler (A, B, C)
- Tavanı taşıyan dikmelerdir: A direği ön camın iki yanında, B direği ön ve arka kapılar arasında, C direği arka kapıların arkasındadır. Bazı gövde tiplerinde bir de D direği bulunur.
- Podyeler
- Tekerlek yuvalarının iç tarafında, süspansiyonun bağlandığı taşıyıcı bölgelerdir ve gövdeye kaynaklıdır. Ön podyeler kaputun, arka podyeler bagaj kapağının altında kalır; bu kapaklar açılmadan görünmez.
- İtalik etiketler
- Düz yazılan 13 etiket, değerleme formunda tek tek işaretlenen kaporta parçalarıdır. İtalik yazılan direkler ve podyeler panel değil, gövdenin taşıyıcı bölgeleridir.
- Şase (şasi)
- Aracın altındaki taşıyıcı yapıdır; çoğu binek otomobilde gövdeyle bütünleşiktir. Üstten görünmediği için çizimde yer almaz.
Orijinal, lokal boyalı, boyalı ve değişen parça ne anlama gelir?
Ekspertiz raporlarında ve ilanlarda her kaporta parçası için genellikle dört durumdan biri yazılır:
| Durum | Kısaca | Alıcının ilk sorusu |
|---|---|---|
| Orijinal | Parça fabrikadan çıktığı gibi; boya veya değişim yok. | Ekspertiz bunu doğruluyor mu? |
| Lokal boya | Parçanın yalnızca bir bölümü (örneğin çizik ya da küçük göçük bölgesi) boyanmış. | Altında göçük düzeltme veya macun var mı? |
| Boyalı | Parçanın tamamı boyanmış. | Neden boyandı: çizik mi, darbe mi? |
| Değişen | Parça sökülmüş, yerine başka bir parça takılmış. | Hangi olayda, hangi parçayla, nerede değişti? |
Bazı ekspertiz raporlarında “sökülüp takılmış” ya da “düzeltme” gibi ek işaretler de bulunur; bunlar parçanın değiştirilmeden sökülüp yeniden takıldığını ya da üzerindeki göçüğün düzeltildiğini gösterir. İşaretlerin tam anlamını raporun açıklama bölümünden kontrol edin.
“Boyasız değişensiz” ifadesi tüm kaporta parçalarının orijinal olduğunu anlatır. Bu iddia, bağımsız bir ekspertiz raporuyla desteklendiğinde alıcı için değer taşır; belgesiz bir beyanı ise alıcı, kendi ekspertizini yaptırana kadar doğrulanmamış kabul eder.
Sökülüp takılan parça ile yapısal parça arasında ne fark var?
Sökülüp takılan parçalar gövdeye cıvata, menteşe veya klipsle bağlanır: motor kaputu, kapılar, bagaj kapağı, tamponlar ve çoğu otomobilde ön çamurluklar. Bunlar değiştirildiğinde aracın taşıyıcı yapısına dokunulmaz. Yapısal bölgeler ise gövdeyle kaynakla birleşik, yolcu kabinini oluşturan ya da süspansiyonu ve gövdeyi taşıyan kısımlardır: tavan, direkler, podyeler ve şasi. Çoğu otomobilde arka çamurluklar da gövdeye kaynakla bağlıdır. Bu bölgelerde değişim kesme ve kaynak, düzeltme ise genellikle çekme gerektirir; her ikisinde de ölçü kontrolü önemlidir.
Alıcının bu ayrımı önemsemesinin üç nedeni vardır:
- Darbenin şiddeti: Yapısal bir bölgede işlem varsa darbenin dış sacı aşıp gövdeye ulaştığı düşünülür.
- Onarım kalitesi: Kaynaklı bir onarımın kalitesini dışarıdan anlamak zordur; ölçü, sızdırmazlık ve ileride paslanma soru işareti olarak kalır.
- Yeniden satış: Alıcı, aracı ileride kendisi satarken aynı sorularla karşılaşacağını bilir ve bunu bugünkü teklifine yansıtır.
Hangi parçanın boyalı veya değişen olması daha önemli?
Aşağıdaki tablo, her parça için alıcının tipik sorusunu ve ekspertizde bakılan noktaları özetler. Parça başına sabit bir yüzde yoktur; aynı işlem ekonomik sınıf bir otomobilde ve üst segment bir araçta, iki yaşındaki ve on beş yaşındaki bir araçta farklı karşılanır.
| Parça | Bağlantı | Alıcının sorusu | Ekspertizin baktığı yer |
|---|---|---|---|
| Ön ve arka tampon | Klips, cıvata | Darbe tamponun arkasına geçti mi? | Tampon arkasındaki demir (travers), bağlantı yerleri, far ve sensör yuvaları |
| Motor kaputu | Menteşe, cıvata | Önden çarpma var mı? | Menteşe cıvatalarındaki anahtar izleri, ön panel, radyatör bağlantıları, ön podyeler |
| Ön çamurluklar | Cıvata | Köşeden darbe var mı? | Çamurluk cıvataları, çamurluk içi, ön podye ve ön direk bağlantısı |
| Ön ve arka kapılar | Menteşe | Yan darbe kapıyı aşıp direğe ulaştı mı? | Menteşe cıvataları, fitil altındaki boya, orta direk, kapı altı (marşpiyel) |
| Arka çamurluklar | Kaynak | Değişim için kesme ve kaynak yapıldı mı? | Kaynak noktaları, sızdırmazlık macunu, bagaj içi, arka podye |
| Bagaj kapağı | Menteşe | Arkadan çarpma var mı? | Menteşe cıvataları, bagaj tabanı, arka panel, arka podyeler |
| Tavan | Kaynak | Neden değişti: devrilme mi, dolu mu, üstüne bir şey mi düştü? | Tavan kenarındaki kaynak ve macun izleri, direkler, ön cam çevresi, tavan döşemesi |
| Direkler | Gövdeyle birleşik | Kabin bütünlüğü korunmuş mu? | Kesme ve kaynak izleri, fitil ve döşeme altları |
| Podyeler ve şasi | Gövdeyle birleşik | Araç düz gidiyor, ölçüsü tutuyor mu? | Çekme ve düzeltme izleri, kaynaklar, düzensiz lastik aşınması, gerekirse ölçüm |
Kaput ve ön çamurluklar
Kaput hem önden gelen darbelerden hem de yoldan sıçrayan taşlardan etkilenebilen bir parçadır. Taş izleri nedeniyle boyanmış bir kaput, değişen bir kaputla aynı soruyu doğurmaz. Değişen kaputta alıcı ön panel ve podyeleri sorar; bu bölgelerin orijinal olduğunu gösteren bir ekspertiz raporu soruyu büyük ölçüde yanıtlar. Ön çamurluk da çoğu otomobilde cıvatayla bağlıdır; değişmişse alıcı ön podyeyi ve ön direk bağlantısını sorar, bu bölgelerin durumunu da ekspertiz raporunda gösterin.
Kapılar ve arka çamurluklar
Kapılar menteşeyle takıldığı için değişen bir kapı, tek başına gövde onarımı anlamına gelmez. Arka çamurluk ise çoğu otomobilde gövdenin parçasıdır; bu yüzden ilanda “sağ arka çamurluk değişen” ifadesi, “sağ ön çamurluk değişen” ifadesinden daha fazla soru doğurur.
Tavan, direkler ve podyeler
Bu bölgelerde işlem olduğunu gören alıcı, genellikle ekspertiz sonucunu görmeden karar vermez. Değişimin nedeni belgeliyse (örneğin sigorta dosyasıyla kanıtlanan dolu hasarı) alıcı tabloyu farklı okur; belgesiz bir yapısal işlem ise en geniş pazarlık alanını açar.
Yapısal hasar sigorta üzerinden karşılandıysa aracın ağır hasar kaydı ya da pert kaydı olup olmadığını da kontrol edin; bu kayıt boya ve değişen bilgisinden ayrı bir konudur ve alıcı ayrıca sorar. Bir aracın hangi durumda ağır hasarlı sayıldığını kasko değeri ile piyasa değeri farkı, kaydın fiyata etkisini tramer kaydı araç fiyatını nasıl etkiler rehberinde anlatıyoruz.
Yan yana parçalar
Aynı köşedeki kapı, çamurluk ve tampon birlikte işlem görmüşse alıcı bunu tek bir darbenin izi olarak okur. Aracın farklı yerlerine dağılmış, birbirinden bağımsız lokal boyalar ise genellikle kullanım izi gibi değerlendirilir.
Değişen parça orijinal mi, yan sanayi mi? Bunu nasıl belgelersiniz?
Değişen bir parçada alıcının ikinci sorusu parçanın kaynağıdır: araç üreticisinin parçası mı, yoksa günlük dilde yan sanayi denilen üretici dışı bir parça mı? Alıcılar ikincisinde uyum, sac ve boya kalitesi farkından çekinir. Bu soruyu önceden yanıtlamak için şunları hazırlayın:
- Fatura ve iş emri: Parça adı, parça numarası ve onarımı yapan servisin yazdığı fatura. Yetkili servis kaydı varsa çıktısını alın.
- SBM değişen parça sorgusu: Onarım sigortadan karşılandıysa Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi'nin (SBM) ücretli sorgusu, eksper raporuna yansıyan değişen parçaları listeler. SBM'nin değişen parça sorgularında (web ve SMS) parçanın orijinal mi eşdeğer mi olduğu da yer alır; SBM'nin sıkça sorulan sorular sayfasına göre eksper raporunda bu bilgi yoksa ilgili alanda tire (-) görünür. 5664'e PARCA komutuyla gönderilen SMS sorgusu, plaka (ya da şasi numarası) ile birlikte hasar tarihini ister ve eksper raporu bulunan kazalar için sonuç verir. SBM'nin “Tramer ile Sorgulama” sayfasına göre değişen parça sorgusu, SBM'nin TRAMER internet sitesi ve mobil uygulaması üzerinden de plaka ya da şasi numarasıyla ücretli olarak yapılabilir; güncel ücreti bu sayfada görebilirsiniz.
- Fotoğraflar: Onarım öncesi ve sonrası fotoğraflar, varsa sökülen eski parçanın fotoğrafı.
- Ekspertiz raporu: Bağımsız bir ekspertiz, değişen parçayı ve bağlantı noktalarını raporlar. Ekspertizin değerlemeden farkını ekspertiz mi, değerleme mi rehberinde anlatıyoruz.
SBM sonucundaki “eşdeğer” ifadesi, eksperin raporuna yazdığı parça sınıflandırmasını yansıtır. Rekabet Kurulu'nun 2017/3 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği, eşdeğer kalitede yedek parçayı orijinal parçanın yerine kullanılmak üzere üretilen ve kütle, boyut, malzeme, işlevsellik gibi ölçütlerde orijinal parçaya uygunluğu akredite bir kuruluşça belgelenmiş parça olarak tanımlar. Bu yüzden “eşdeğer”, günlük dilde üretici dışındaki her parça için kullanılan “yan sanayi” ifadesiyle aynı şey olarak okunmamalıdır. Parçanın markasını ve numarasını görmek için onarım faturasına bakın.
Değişen parça var ama tramer kaydı yoksa (ya da tersi) alıcı ne düşünür?
Tramer (hasar) kaydı, Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi'ne (SBM) göre sigorta şirketlerinin 2003'ten bu yana SBM'ye bildirdiği kasko ve trafik sigortası hasar ödemelerini gösterir; cam hasarı, parça ve eşya çalınmaları ile mini onarım ödemeleri dahil değildir ve sorgu sonucu resmi belge yerine geçmez. Boya ve değişen bilgisi ise aracın bugünkü fiziksel durumudur. İkisi her zaman örtüşmez:
| Durum | Olası açıklama | Alıcının beklentisi |
|---|---|---|
| Boyalı veya değişen parça var, hasar kaydı yok | Onarım sigorta kullanılmadan, masrafı araç sahibince karşılanarak yapılmış ya da kayıt kapsamı dışında kalmış olabilir. | Fatura, fotoğraf ve ekspertizle ne olduğunun açıklanması |
| Hasar kaydı var, boya veya değişen görünmüyor | Ödeme, kaza sonucu hasar gören far ve stop lambası gibi boyanmayan parçalara, mekanik ya da alt takım parçalarına veya yalnızca işçiliğe ait olabilir. Mini onarım teminatından ve parça çalınmasından yapılan ödemeler kayda girmez. | SBM parça sorgusu veya servis faturasıyla kaydın neyle ilgili olduğunun gösterilmesi |
| Kayıt ile boya ve değişen durumu uyumlu | Hikâye tutarlı. | Belirsizlik azaldığı için pazarlık daha kolay ilerler. |
| Satıcının beyanı ekspertizle çelişiyor | Bilgi eksik ya da yanlış verilmiş. | Güven kaybı; alıcı daha büyük indirim ister ya da vazgeçer. |
Kaydın kendisinin ve tutarının fiyata etkisini tramer kaydı araç fiyatını nasıl etkiler rehberinde ayrıca ele alıyoruz.
Lokal boyalı araç ile tavanı değişen araç arasında ne fark var?
Aşağıdaki iki senaryo, aynı model, yıl ve kilometredeki iki aracı karşılaştırır. Rakam içermez; amaç, tepkinin niteliğini göstermektir.
Temsili örnek
A aracı: yalnızca ön tamponda lokal boya
Park sırasında oluşan bir çizik için ön tamponun köşesi lokal boyanmış, hasar kaydı yok. Alıcı tamponun arkasını ve far yuvasını ekspertizle kontrol ettirir; arkada hasar çıkmazsa konu pazarlıkta küçük bir başlık olarak kalır ve araç, temiz ilanlarla aynı alıcı kitlesine hitap eder.
Temsili örnek
B aracı: tavan değişen
Tavan değişmiş, satıcı nedenin dolu hasarı olduğunu söylüyor. Alıcı önce bunun belgesini (sigorta dosyası, servis faturası) ister, ardından direklerin ve ön cam çevresinin durumunu ekspertizle kontrol ettirir. Belge yoksa alıcıların bir kısmı aracı hiç değerlendirmez; değerlendirenler belirsizliği fiyattan düşmek ister. Satış genellikle daha uzun sürer ve daha geniş bir pazarlık payı gerektirir.
Bu farkı TL'ye çevirmenin sağlıklı yolu, aynı model, yıl ve kilometre aralığındaki ilanları boya ve değişen durumuna göre karşılaştırmaktır. Fiyatı oluşturan diğer etkenleri ikinci el araç fiyatı nasıl belirlenir rehberinde bulabilirsiniz.
İlanda boyalı ve değişen parçalar nasıl beyan edilir?
- Parçaları tek tek, yönüyle yazın: “Sol ön kapı lokal boyalı, sağ arka çamurluk değişen.”
- Nedenini yalnızca belgeleyebiliyorsanız ekleyin: “park sırasında çizik”, “dolu hasarı”.
- Şasi, podye ve direkler için ayrı bir cümle kurun (“Şasi, podye ve direklerde işlem yoktur.”), ama yalnızca ekspertizle doğrulanmışsa.
- Hasar kaydı tutarını boya ve değişen bilgisinin hemen yanında verin; alıcı ikisini birlikte okur.
- Durumundan emin olmadığınız bir parçayı “işlemsiz” diye yazmak yerine ekspertiz raporunu paylaşmayı teklif edin.
Bu bilgileri hazır bir ilan metnine dönüştürmek için araba ilanı nasıl yazılır rehberindeki ilan metni oluşturucuyu kullanabilirsiniz.
ArabaAnaliz formunda boya ve değişen nasıl işaretlenir?
Değerleme formunda önce boyalı veya değişen parça olup olmadığı sorulur. “Evet” derseniz 13 parçanın (ön ve arka tampon, motor kaputu, dört çamurluk, dört kapı, bagaj kapağı ve tavan) her biri için Orijinal, Lokal boya, Boyalı, Değişen veya Bilmiyorum seçeneklerinden birini işaretlersiniz; işaretlemediğiniz parçalar orijinal kabul edilir. Şasi, podye, direk ve airbag durumu ayrı sorularla alınır. Raporda her etkenin fiyata etkisi TL olarak ve gerekçesiyle gösterilir. Rapor bir ekspertiz değildir; fiyatı yapay zekâ, güncel benzer ilanlara ve aracınızın bilgilerine göre tahmin eder (benzer ilan azsa güncel piyasa bilgisinden de yararlanır); ayrıntılar değerleme yöntemi sayfasında.