Ekspertiz raporu ile değerleme raporu arasındaki fark nedir?

Ekspertizde nelere bakılır?

Ekspertiz, aracın bugünkü fiziksel ve teknik durumunu yerinde kontrol edip kayda geçiren bağımsız bir incelemedir. Rapor “Bu araç kaç para eder?” sorusuna değil, “Bu araçta ne var, ne yok?” sorusuna cevap verir. Kapsam firmaya ve seçilen pakete göre değişir; kapsamlı paketlerde genellikle şu bölümler bulunur:

• Kaporta ve boya: Paneller tek tek incelenir, boya kalınlığı ölçüm cihazıyla kontrol edilir ve her panel orijinal, boyalı, lokal boyalı ya da değişen olarak işaretlenir.
• Taşıyıcı yapı: Şasi, podye, direkler ve tavan gibi bölgelerde kaynak, düzeltme ya da kesme izi aranır.
• Mekanik: Motor, şanzıman, frenler ve yürüyen aksam (amortisör, rotil, salıncak gibi parçalar) kontrol edilir; bazı paketlerde motor performansı ve fren verimi test cihazında ölçülür.
• Arıza tespit cihazı: Aracın elektronik kontrol ünitelerine bağlanılarak kayıtlı hata kodları okunur; airbag uyarıları da bu taramada görülebilir.
• Yol testi: Vites geçişleri, direksiyonun çekmesi, fren davranışı ve sürüş sırasında gelen sesler değerlendirilir.

Aşağıdaki şema, ekspertiz raporlarında ayrı ayrı işaretlenen kaporta parçalarını ve taşıyıcı bölgeleri gösterir. Raporunuzdaki işaretleri bu şemayla eşleştirerek hangi parçanın çoğu otomobilde sökülüp takılan bir parça, hangisinin gövdeye kaynaklı bir bölge olduğunu ayırt edebilirsiniz.

Ekspertiz, aracın geçmiş kayıtlarını tek başına göstermez. Tramer kaydı, sigorta şirketlerinin Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi'ne (SBM) bildirdiği kasko ve trafik sigortası hasar ödemelerini gösterir (SBM'nin sık sorulan sorularına göre trafik hasarlarında ve tutar ayrıntısı SBM'ye gönderilmemiş hasarlarda tutar bilgisi verilmez); sigortaya bildirilmeden yaptırılan onarımlar bu kayıtta görünmez. Ekspertiz ise bugün araçta görülen izleri anlatır; bu yüzden ikisini birlikte okumak gerekir. Hasar kaydının fiyata etkisini tramer kaydı rehberinde ayrıca anlattık.

Araç değerlemesi neye göre yapılır?

Bu sayfada değerleme, ilan verisine dayanan bir piyasa değeri tahmini anlamında kullanılıyor; sigorta eksperlerinin ya da bilirkişilerin yaptığı, çoğu zaman aracın incelenmesini de içeren değer tespitleri bu kapsamın dışındadır. Böyle bir değerleme, aracın durumunu veri olarak alır ve bu durumdaki bir aracın bugün piyasada hangi fiyat aralığında alıcı bulabileceğini tahmin eder. Temel yöntem, aracı aynı marka, model, paket, yıl, yakıt ve vites tipindeki araçların güncel ilanlarıyla karşılaştırmaktır. Ardından aracınızı bu emsallerden ayıran farklar fiyata yansıtılır: kilometre, tramer tutarı, boyalı ve değişen paneller, mekanik kusurlar, bakım geçmişi, şehir ve donanım.

Online değerlemede araç yerinde incelenmez; sonucun kalitesi, girilen bilgilerin doğruluğuna bağlıdır. Ortaya çıkan rakam bir piyasa değeri tahminidir; sigorta şirketlerinin kullandığı kasko değeri ya da bir alım teklifiyle aynı şey değildir. Emsal ilanlardan fiyata nasıl ulaşıldığını ikinci el araç fiyatının belirlenmesi rehberinde adım adım bulabilirsiniz.

Satmadan önce ekspertiz yaptırmalı mıyım?

Aracınızı bireysel olarak satıyorsanız ekspertiz yasal bir şart değil, bir karardır. Aracın geçmişini tam bilmiyorsanız, tramer kaydı varsa ya da göstergede bir uyarı ışığı yanıyorsa satıştan önce yaptırmak, fiyatı gerçek duruma göre koymanıza yardım eder. Diğer durumlarda artıları ve eksileri tartın.

Artıları

• Aracınızın durumunu alıcıdan önce öğrenirsiniz; pazarlıkta sürprizle karşılaşma ihtimaliniz azalır.
• İlan fiyatını gerçek duruma göre koyarsınız; “orijinal” sandığınız bir panelin boyalı çıkması yüzünden sonradan fiyat kırmak zorunda kalma riskini azaltırsınız.
• Ucuza giderilebilecek bir arızayı satıştan önce onartma fırsatı bulursunuz.
• Raporu ilanda paylaşarak ciddi alıcılara şeffaf bir başlangıç sunarsınız. İlanda neleri açıkça yazmanız gerektiğini ilan yazma rehberinde anlattık.

Eksileri

• Ücret ödersiniz ve alıcı yine de kendi seçtiği firmada yeni bir ekspertiz isteyebilir.
• Rapor yalnızca yapıldığı günü gösterir; satış haftalarca sürerse alıcı güncel bir rapor isteyebilir.

Raporda çıkan kusurları alıcıya açıkça söyleyin; bilinen bir kusuru saklamak, satıştan sonra anlaşmazlık riskini büyütür.

Ekspertize gitmeden önce şu adımları izleyin:

1. Firmanın TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi olup olmadığını sorun.
2. Paketin hangi kontrolleri içerdiğini (mekanik testler, arıza taraması, yol testi) yazılı olarak isteyin.
3. Ruhsatı, bakım kayıtlarını ve onarım faturalarını yanınıza alın.
4. Raporu teslim alırken plaka, şasi numarası ve kilometrenin doğru yazıldığını kontrol edin.
5. Raporun yalnızca özet sayfasını değil, tamamını saklayın.

Ekspertiz raporu araç fiyatını nasıl etkiler?

Ekspertiz raporu fiyatı kendi başına belirlemez; değerlemenin girdisi olur. Bulgunun türüne göre fiyata iki farklı şekilde yansır: boya ve değişen gibi kalıcı izler değer kaybı yaratır, mekanik kusurlar ise onarım maliyeti üzerinden pazarlığa girer.

Boyalı ve değişen paneller

Onarım düzgün yapılmış olsa bile alıcılar boyalı ya da değişen parçası olan aracı, aynı özellikteki temiz emsalinden daha düşük fiyata almak ister. Etkinin büyüklüğünü parçanın yeri (sökülüp takılan bir tampon mu, gövdeye kaynaklı bir bölge mi), yapılan işlem, takılan parçanın orijinal mi yan sanayi mi olduğu ve o modelin emsal ilanlarında bu durumun ne kadar yaygın olduğu belirler. Şasi, podye ya da direk gibi taşıyıcı bölgelerdeki işlemler, dış panellerdeki boyadan çok daha ağır karşılanır. Ayrıntılar için boyalı ve değişen parçanın değer kaybı rehberine bakın.

Mekanik bulgular

Alıcı, giderilmesi gereken bir kusurun onarım bedelini fiyattan düşmek ister ve buna çoğu zaman bir belirsizlik payı ekler. Yetkili servisten ya da güvendiğiniz bir ustadan yazılı onarım teklifi alırsanız pazarlık tahmine değil, belgeye dayanır.

İlan fiyatı ile pazarlık sonrası satış fiyatı arasındaki farkı nasıl planlayacağınızı pazarlık payı rehberinde anlattık.

Ekspertiz raporu nasıl okunur?

Firmaların rapor düzeni farklıdır, ama her raporu aynı sırayla okuyabilirsiniz:

1. Kimlik bilgileri: Plaka, şasi numarası, kilometre ve rapor tarihi doğru ve eksiksiz mi? Raporda firmanın TSE Hizmet Yeterlilik Belgesine ilişkin bilgi varsa onu da kontrol edin.
2. Kısaltmalar: Panel işaretlerinde kullanılan harf ve renklerin anlamını raporun açıklama kısmından öğrenin. Firmalar orijinal, boyalı, lokal boyalı, değişen ve sökülüp takılmış parçalar için farklı kısaltmalar kullanabilir.
3. Taşıyıcı bölgeler: Şasi, podye, direk ve tavanla ilgili notları ayrı okuyun; bu bölgelerdeki bulgular fiyatı genellikle dış panellerdeki boya ve değişenden daha çok etkiler.
4. Mekanik açıklamalar: Her bulgunun yanındaki notu okuyun. “Kontrol edilmeli” gibi bir ifade kesin arıza anlamına gelmez, ama alıcı bunu soracaktır.
5. Arıza kodları: Kodun güncel bir arızayı mı yoksa silinmemiş eski bir kaydı mı gösterdiğini sorun.
6. Tramer ile karşılaştırma: Tramerde büyük bir hasar görünüp raporda hiç iz yoksa ya da tersi geçerliyse nedenini araştırın. Aracın pert kaydı olup olmadığını da kontrol edin.
7. Kilometre tutarlılığı: Rapordaki kilometreyi servis kayıtları ve araç muayenesi kayıtlarıyla karşılaştırın; tutarsızlık km düşürme şüphesi doğurur. Kilometrenin fiyata etkisini kilometre rehberinde bulabilirsiniz.

İkinci el araçta ekspertiz zorunlu mu? Düzenlemenin son durumu

Kural, 27 Ağustos 2024 tarihli ve 32645 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik'in 16. maddesindedir. Bu yönetmelik, 13 Şubat 2018 tarihli İkinci El Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik'i yürürlükten kaldırdı; eski yönetmeliğe dayanan yazılar (örneğin raporun satıştan önceki üç gün içinde alınacağını söyleyenler) güncel kuralı yansıtmaz.

Yönetmelik daha sonra 27 Aralık 2025 (sayı 33120) ve 29 Nisan 2026 (sayı 33238) tarihli yönetmeliklerle değiştirildi. Ekspertiz yükümlülüğü 27 Ekim 2026 itibarıyla Mevzuat Bilgi Sistemi'ndeki güncel metinde de yer alıyor; aşağıdaki özet 16. maddeye dayanır. Kurallar değişebileceği için işlem yapmadan önce güncel metni ve Ticaret Bakanlığı duyurularını kontrol edin.

• Kimi bağlar: Araç ticareti yapan işletmeleri, yani galeriler gibi ticari satıcıları. İşletme, tescil belgesinde araç sınıfı M1, M1G, N1 veya N1G olan taşıtların (genel olarak otomobiller, arazi taşıtları ve hafif ticari araçlar) satışından önceki on gün içinde ekspertiz raporu almak zorundadır.
• İstisnalar: Model yılına göre sekiz yaşın veya 160 bin kilometrenin üzerindeki taşıtlar için rapor zorunlu değildir. TSE Hizmet Yeterlilik Belgesine sahip ekspertiz işletmesi bulunmayan illerde faaliyet gösteren işletmeler de bu yükümlülüğün dışındadır.
• Raporu kim düzenler: TSE Hizmet Yeterlilik Belgesine sahip ekspertiz işletmeleri.
• Ücret: Satış alıcıdan kaynaklanan bir nedenle gerçekleşmezse ücreti alıcı, diğer hallerde işletme öder.
• Sorumluluk: Rapordaki bilgiler aracın gerçek durumunu yansıtmıyorsa bundan ekspertiz işletmesi sorumludur.

Ticari faaliyet kapsamında olmadan kendi aracınızı satıyorsanız bu madde uygulanmaz; ekspertiz tarafların anlaşmasına kalır. Raporu böyle bir satış ya da alım için kendiniz yaptırdıysanız, ekspertiz firmasına karşı haklarınız genel hükümlere ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'a dayanır; uyuşmazlıkta parasal sınıra göre tüketici hakem heyetine ya da tüketici mahkemesine başvurulabilir. Satışın noter ve ödeme adımları için noter ve güvenli ödeme rehberine bakabilirsiniz.

Ekspertiz ücretini ne belirler?

Ekspertiz ücretleri firmadan firmaya ve zaman içinde değiştiği için burada bir rakam vermiyoruz. Teklif alırken fiyatı şu unsurların belirlediğini bilin:

• Paketin kapsamı: Yalnızca kaporta ve boya kontrolü mü, yoksa mekanik testler, arıza taraması ve yol testi de var mı?
• Aracın sınıfı: Otomobil, arazi taşıtı ve hafif ticari araçlar fiyat listesinde ayrı kalemler olabilir.
• Şehir ve firma: Aynı paket farklı şehirlerde ve firmalarda farklı fiyatlandırılabilir.
• Ek hizmetler: Hasar kaydı sorgusu ya da raporun dijital teslimi gibi kalemler pakete dahil olabilir veya ayrıca ücretlendirilebilir.

Fiyat sorarken paketin içeriğini yazılı isteyin ve karşılaştırmayı aynı kapsamdaki paketler arasında yapın; daha ucuz bir paket, alıcının beklediği testleri içermeyebilir.

Online değerleme raporu ekspertiz yerine geçer mi?

Geçmez. ArabaAnaliz raporu da diğer online değerlemeler gibi aracınız görülmeden ve ölçülmeden hazırlanır: tramer kaydı ve tutarı, boyalı ve değişen paneller, mekanik durum ve uyarı ışıkları gibi sizin verdiğiniz bilgileri ve benzer araçların güncel ilanlarını yapay zekâ (Claude) değerlendirir ve tahmini bir değer aralığı çıkarır; yeterli emsal ilan bulunamazsa güncel Türkiye piyasasına dair bilgisinden de yararlanır. Bu yüzden iki rapor birbirini tamamlar:

1. Ekspertiz yaptırın ya da elinizdeki güncel raporu açın.
2. Değerleme formunda boyalı, lokal boyalı ve değişen panelleri ve şasi, podye, direk bulgularını rapordaki gibi işaretleyin; mekanik bulgular için ilgili sistemin durumunu seçip ayrıntıyı not alanına yazın ve “Güncel ekspertiz raporu” sorusuna “Var” deyin. Tramer tutarını SBM hasar kaydı sorgusundaki toplamla girin. Sorguda tutarı görünmeyen bir kayıt varsa onarım faturasına ya da eksper raporuna bakın.
3. Çıkan ilan fiyatını ve pazarlık sonrası beklenen satış fiyatını ilanınızda ve görüşmelerde kullanın; ekspertiz raporunu ilanla paylaşın.
4. Alıcının ekspertizi yeni bir bulgu çıkarırsa, yazılı onarım teklifiyle birlikte fiyatı yeniden değerlendirin.

Fiyatın hangi verilerle ve nasıl hesaplandığını değerleme yöntemi sayfasında açıkladık.